The Law is no less conceptual than Fine Art

Ξενοφών Καββαδίας – ΕικαστικόςGift10VynerSt.002

Eγκατάσταση   (mixed Media)

Διαστάσεις  μεταβλητές

2011-

 
Στις 30 Σεπτεμβρίου 2011 ένα μη επανδρωμένο αεροπλάνο, ελεγχόμενο από τη CIA, σκότωσε τον Anwar al-Awalaki και τον Samir Khan στην Υεμένη. Και οι δύο ήταν Αμερικανοί πολίτες. Το κτύπημα αυτό ήταν η πρώτη εκτέλεση Αμερικανού υπηκόου από τις ΗΠΑ χωρίς δίκη από το 1975, όταν ο πρόεδρος Ford εξέδωσε την προεδρική διαταγή νο 11905 απαγορεύοντας τις εξωδικαστικές δολοφονίες. Δύο εβδομάδες μετά ο δεκαεξάχρονος γιος του  Anwar  al-Awalaki, ο Αbdulrahman al-Awlaki, πολίτης των ΗΠΑ που γεννήθηκε στο  Ντένβερ, δολοφονήθηκε με τον ίδιο τρόπο, επίσης στην Υεμένη. Ο Anwar al-Awalaki ήταν ένας Ισλαμιστής ο οποίος ανοικτά υποστήριζε την βία ως θρησκευτικό καθήκον ενάντια στην εξωτερική πολιτική και τους πολέμους των ΗΠΑ. Έχει υποστηριχθεί ότι με τα βιβλία του και τους λόγους του ενέπνευσε πολίτες των ΗΠΑ και άλλων χωρών να ενταχθούν στο βίαιο Ισλαμισμό και να εκτελέσουν τρομοκρατικά κτυπήματα. Παρότι η CIA ισχυρίστηκε ότι ο Anwar al-Awalaki ήταν μέλος τρομοκρατικής οργάνωσης δεν είχε ποτέ επίσημα κατηγορηθεί από τις ΗΠΑ. Εκτελέστηκε κυρίως για τις ιδέες του και την επίδραση που είχε.

Από την πρώτη στιγμή που βρέθηκα στην Αγγλία το 2003 συνειδητοποίησα ότι αντιμετώπιζα μια ριζικά διαφορετική πραγματικότητα από αυτή στην οποία μεγάλωσα και εκπαιδεύτηκα στην Ελλάδα (γεννήθηκα το 1973 και πήγα σχολείο στις δεκαετίες 1980 -1990). Εξ αρχής αισθάνθηκα ότι πρόκειται για μια ιστορική περίοδο κατά την οποία κεκτημένα εκατονταετιών κατέρρεαν κάτω από την πίεση της παγκοσμιοποίησης, των γεγονότων της 11ης Σεπτεμβρίου και άλλων παραγόντων.

Από το 2000 και μετά, στο Ηνωμένο Βασίλειο ψηφίστηκε μια σειρά νόμων προκειμένου να αντιμετωπιστεί το φαινόμενο της τρομοκρατίας. Οι νόμοι αυτοί κατά κοινή ομολογία άλλαξαν κλίμα και δημοκρατικές παραδόσεις εκατοντάδων ετών. Το 2001 ψηφίστηκε νόμος που κατέστησε ποινικά κολάσιμη πράξη την κατοχή κειμένων που μπορεί να φανούν χρήσιμα σε πιθανές μελλοντικές τρομοκρατικές ενέργειες. Το 2006 ψηφίστηκε νόμος που θεσμοθέτησε ως αδίκημα την κατοχή και διακίνηση κειμένων που δοξάζουν εσκεμμένα ή μη την τρομοκρατία. Έκτοτε ένας μεγάλος αριθμός ατόμων, εκ των οποίων και ένας Έλληνας, έχουν βρεθεί στο εδώλιο κατηγορούμενοι για τέτοια κείμενα.

Το ενδεχόμενο να φυλακιστεί κανείς για ιδέες ή βιβλία όσο ακραία και αν είναι αυτά μου φάνηκε συγκλονιστικό (ήδη σήμερα δεν φαντάζει πλέον τόσο περίεργο, ενώ είναι σχεδόν βέβαιο ότι τέτοια ζητήματα θα συζητηθούν στην Ελλάδα εκτεταμένα στο κοντινό μέλλον). Αμέσως θεώρησα εξαιρετικά ενδιαφέρον το να καταγράψω και να αποτυπώσω την περίοδο αυτή ως κομμάτι τις δουλειάς μου. Για τον λόγο αυτό παρακολούθησα τις νομικές υποθέσεις, δημιούργησα ένα εκτεταμένο αρχείο με αυτές και εντόπισα τα κείμενα για τα οποία άνθρωποι δικάστηκαν και καταδικάστηκαν. Τα κείμενα αυτά στην πλειοψηφία τους είναι διαθέσιμα στο Internet. Συνειδητοποιώντας ότι είναι δυνατό να συλλέξω τα περισσότερα από αυτά άρχισα να επεξεργάζομαι την ιδέα να τα εκθέσω ως τεκμήρια της εποχής που ζούμε και των εξελίξεων σε θέματα πολιτικών δικαιωμάτων.

Το προφανές πρόβλημα σε μια τέτοια απόπειρα ήταν και είναι ότι συλλέγοντας τα κείμενα αυτά είναι δυνατό να βρεθεί κανείς εύκολα στην θέση του κατηγορουμένου. Για τον λόγω αυτό από την πρώτη στιγμή ακολούθησα την οδό της μέγιστης δυνατής διαφάνειας. Με εκτενείς επιστολές γνωστοποίησα τη δουλειά μου στις διωκτικές και δικαστικές αρχές. Στην συνέχεια άρχισα να πλέκω ένα δίκτυο υποστήριξης το οποίο θα έδινε βάρος στο project ώστε να καταστεί εφικτό. Για το λόγο αυτό ήρθα σε επαφή με οργανώσεις υπέρ των πολιτικών δικαιωμάτων, διακεκριμένους δικηγόρους πολιτικούς και δικαστικούς. Η ανταπόκριση τους ήταν άμεση και σημαντική για την εξέλιξη του έργου.

Στην προσπάθεια μου να παρουσιάσω τα “παράνομα” αυτά κείμενα στη Βρετανία του εικοστού πρώτου αιώνα συνειδητοποίησα ότι είναι πολύ πιο πιθανό να πετύχω το στόχο μου και να αποφύγω προβλήματα αν τα παρουσίαζα όσο το δυνατό σφαιρικά, αποστασιοποιημένα και έξω από το πλαίσιο μέσα στο οποίο γράφτηκαν, πάντα όμως με σεβασμό, αίσθηση ποιότητας και ευθύνης. Η βασική σκέψη ήταν να ανιχνεύσω την πιθανότητα να εκθέσω τα κείμενα αυτά αυξάνοντας την αξία τους (για την κοινωνία της Βρετανίας) από όργανα προπαγάνδας υπέρ της πολιτικής βίας σε έργα τέχνης και αποτέλεσμα συστηματικής έρευνας. Για το λόγω αυτό αποφάσισα να τα παρουσιάσω μέσα σε μια γκαλερί, σε απόλυτα ελεγχόμενες συνθήκες. Τα κείμενα ήταν όλα ομοιόμορφα με σταθερό μέγεθος (Α4), εξαιρετικής ποιότητας χαρτί, κατάλευκα, χειροποίητα. και πανόδετα. Θεώρησα ακόμη σκόπιμο να συνοδέψω τα κείμενα αυτά και με άλλα αντίστοιχου περιεχομένου από διαφορετικές εποχές και ιδεολογίες. Έτσι, τα αρχικά κείμενα τα οποία ήταν στην συντριπτική τους πλειοψηφία ισλαμικά, συνοδεύονται με αντίστοιχα χριστιανικά, σιωνιστικά, ακροαριστερά, ακροδεξιά , έγγραφα της CIA και των βρετανικών μυστικών υπηρεσιών, του IRA και άλλα. Τα βιβλία τοποθετήθηκαν πάνω σε λευκά, ειδικά σχεδιασμένα για την περίσταση, τραπέζια.

Στους τοίχους της γκαλερί αναρτήθηκε μια σειρά έργων που είχαν ως αφορμή το παράδοξο της “πολιτικής” τέχνης, της αξίας και της αισθητικής, στα όρια του νόμου, σε μια εμπορική γκαλερί. Πρόκειται για μια σειρά από τελάρα (90cm x 60cm με βάθος 5cm) με σκληρή πρόσθια επιφάνεια τα οποία έχουν καλυφθεί με εξαιρετικής ποιότητας λινό μουσαμά. Τα τελάρα αυτά προετοιμάστηκαν σχολαστικά με παραδοσιακές τεχνικές ώστε μέρος της πρόσθιας επιφανείας να έχει την εξαιρετικά λαμπερή και πλούσια επιφάνεια του gesso. Μέρος της περιφέρειας του τελάρου έχει αφεθεί ακάλυπτο αναδεικνύοντας τα υλικά και το λινό. Πάνω στην προετοιμασμένη επιφάνεια έχουν μεταφερθεί εικόνες και κείμενα από μια σειρά απόρρητων εγγράφων της βρετανικής κυβέρνησης που έχουν διαρρεύσει στο διαδίκτυο (ας σημειωθεί ότι αυτό έγινε αρκετά χρόνια πριν το Wikileaks πάρει την δημοσιότητα που έχει σήμερα). Τα κείμενα αυτά, τα οποία είναι παράνομο να εκτίθενται δημόσια στο Ηνωμένο Βασίλειο, καλύφθηκαν με τα γράμματα που αντάλλαξα προκειμένου να εκθέσω τα έγγραφα αυτά (ζήτησα και πήρα άδεια από την επιτροπή που συμβουλεύει τα ΜΜΕ σε θέματα εθνικής ασφαλείας, ονόματι Press and Broadcast advisory committee “DA notice”). Έτσι δημιουργήθηκε ένα παλίμψηστο που κρύβει και αποκαλύπτει ταυτόχρονα την ιστορία και τη πορεία του έργου. Αξίζει, πιστεύω, να σημειωθεί ότι ήταν η πρώτη φορά που παρουσιάζονταν δημόσια αρκετά από τα κείμενα και η διαρροή τους στο διαδίκτυο ακόμη δεν έχει καλυφθεί από τα ΜΜΕ της Βρετανίας.

Κάποια από τα κείμενα που συνέλεξα ήταν απολύτως αδύνατο να εκτεθούν ανοικτά στο κοινό στη Βρετανία. Τα κείμενα αυτά στερεώθηκαν με ατσάλινα πλαίσια στους τοίχους της γκαλερί ώστε να μην είναι δυνατό να διαβαστούν ή να μετακινηθούν. Από τη στιγμή που τα κείμενα αυτά δεν είναι δυνατό να υπάρξουν εκτός της γκαλερί και των συγκεκριμένων συνθηκών που δημιουργήθηκαν για την έκθεση τους, ανά εβδομάδα καταστρεφόταν ένα από αυτά και οι στάχτες του εκτίθενται σε βάζα του “Veronese” που ζήτησα να κατασκευαστούν για την περίπτωση στο Mουράνο της Βενετίας. Ας υπενθυμίσω ότι ο Veronese το 1573  είχε κατηγορηθεί και δικαστεί από την Ιερά Εξέταση για βλασφημία. Κατά την απολογία του δήλωσε ότι οι ζωγράφοι, κάποιες φορές αξιώνουν ελευθερίες όπως οι τρελοί και οι ποιητές.

Συνολικά ο τρόπος που παρουσιάζονται τα κείμενα έρχεται σε απόλυτη αντίθεση με τους συνήθεις τρόπους που παρουσιάζονται και διαβάζονται. Δεν πρόκειται για τη περίπτωση κατά την οποία κάποιος νεαρός Μουσουλμάνος τα διαβάζει μόνος, μπροστά στην οθόνη του υπολογιστή του με τον φόβο της σύλληψης. Ομοίως δεν είναι η περίπτωση όπου τα κείμενα προωθούνται με πίεση, μέσα σε κλειστές ομάδες και σέκτες ή διαπομπεύονται σε τηλεοπτικές εκπομπές από πληρωμένους απολογητές της εξωτερικής πολιτικής τις Βρετανίας. Στο χώρο της γκαλερί, με νηφαλιότητα και σεβασμό ο θεατής καλείται να τοποθετηθεί απέναντι στα κείμενα, να αναλογιστεί τις συνθήκες που γράφτηκαν, τη σημερινή συγκυρία και το μέλλον.

Σε γενικές γραμμές παραδοσιακοί τρόποι εικαστικής έκφρασης, αισθητικών και ηθικών αξιολογήσεων, σε συνδυασμό με αναφορές στην ιστορία της τέχνης χρησιμοποιούνται όχι ως αυταξία, αλλά ως μέσο προκειμένου να δούμε και να συνειδητοποιήσουμε αυτά που μέχρι τώρα είναι αδύνατο (ιδιαίτερα στη Βρετανία) κάτω από την συντριπτική πίεση του πολέμου, τις βίας, της τρομοκρατίας, και της πόλωσης που άλλαξαν τη ζωή μας στις αρχές του εικοστού πρώτου αιώνα. Όπως αναφέρει ο Jacques Rancière, ένας από τους ρόλους της τέχνης είναι να ανιχνεύει τι μπορεί να ειδωθεί, να λεχθεί και να γίνει αντιληπτό στην παρούσα συγκυρία. Με το συγκεκριμένο project η τέχνη και οι αξίες της χρησιμοποιούνται ως μοχλός προκειμένου να ερευνηθεί η συγκυρία. Πιθανώς αυτό να βοηθήσει στο να ανοίξει ο δρόμος για τη διεκδίκηση κάποιων από όσα χάθηκαν μέσα σε μια δεκαετία πολέμων, βίας, πόλωσης και τρομοκρατίας.

Το επόμενο βήμα είναι να δημιουργήσω μια εκτεταμένη συλλογή απαγορευμένων κειμένων που θα εκτίθεται από χώρα σε χώρα. Το γεγονός ότι το project έχει ήδη εκτεθεί στη Βρετανία θα βοηθήσει ώστε να καταστεί δύσκολο στις διωκτικές αρχές άλλων χωρών να το αρνηθούν ως έργο τέχνης και να μειώσουν τη σημασία του. Στην τελική του μορφή το project φιλοδοξεί να αποτελέσει μια κινητή βιβλιοθήκη που θα περιέχει τα βιβλία που απαγορεύονται από χώρες που έχουν ανάλογη νομοθεσία. Η βιβλιοθήκη αυτή θα ταξιδεύει στις χώρες που απαγορεύουν βιβλία, ως έργο τέχνης με σκοπό την έναρξη διαλόγου πάνω στη λογοκρισία και την κατάσταση στην κάθε χώρα. ‘Οπως δήλωσα σε συνέντευξή μου στην εφημερίδα Guardian  με το έργο αυτό φιλοδοξώ να σκιαγραφήσω τους δαίμονες και τους φόβους των κοινωνιών και των χωρών εκείνων που ποινικοποιούν τη σκέψη και τον γραπτό και μη λόγο.

Gift10VynerSt.005 (1)

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s