Category: Βιβλιογραφία

CV Blues παντού

CV Blues παντού

…My father, the first person in his family to go to college, tries to tell me my degree has value. “Our family came here with nothing,” he says of my great-grandparents, who fled Poland a century ago. “Do you know how incredible it is that you did this, how proud they would be?”

And my heart broke a little when he said that, because his illusion is so touching – so revealing of the values of his generation, and so alien to the experience of mine.

The Law is no less conceptual than Fine Art

Ξενοφών Καββαδίας – ΕικαστικόςGift10VynerSt.002

Eγκατάσταση   (mixed Media)

Διαστάσεις  μεταβλητές

2011-

 
Στις 30 Σεπτεμβρίου 2011 ένα μη επανδρωμένο αεροπλάνο, ελεγχόμενο από τη CIA, σκότωσε τον Anwar al-Awalaki και τον Samir Khan στην Υεμένη. Και οι δύο ήταν Αμερικανοί πολίτες. Το κτύπημα αυτό ήταν η πρώτη εκτέλεση Αμερικανού υπηκόου από τις ΗΠΑ χωρίς δίκη από το 1975, όταν ο πρόεδρος Ford εξέδωσε την προεδρική διαταγή νο 11905 απαγορεύοντας τις εξωδικαστικές δολοφονίες. Δύο εβδομάδες μετά ο δεκαεξάχρονος γιος του  Anwar  al-Awalaki, ο Αbdulrahman al-Awlaki, πολίτης των ΗΠΑ που γεννήθηκε στο  Ντένβερ, δολοφονήθηκε με τον ίδιο τρόπο, επίσης στην Υεμένη. Ο Anwar al-Awalaki ήταν ένας Ισλαμιστής ο οποίος ανοικτά υποστήριζε την βία ως θρησκευτικό καθήκον ενάντια στην εξωτερική πολιτική και τους πολέμους των ΗΠΑ. Έχει υποστηριχθεί ότι με τα βιβλία του και τους λόγους του ενέπνευσε πολίτες των ΗΠΑ και άλλων χωρών να ενταχθούν στο βίαιο Ισλαμισμό και να εκτελέσουν τρομοκρατικά κτυπήματα. Παρότι η CIA ισχυρίστηκε ότι ο Anwar al-Awalaki ήταν μέλος τρομοκρατικής οργάνωσης δεν είχε ποτέ επίσημα κατηγορηθεί από τις ΗΠΑ. Εκτελέστηκε κυρίως για τις ιδέες του και την επίδραση που είχε.

Από την πρώτη στιγμή που βρέθηκα στην Αγγλία το 2003 συνειδητοποίησα ότι αντιμετώπιζα μια ριζικά διαφορετική πραγματικότητα από αυτή στην οποία μεγάλωσα και εκπαιδεύτηκα στην Ελλάδα (γεννήθηκα το 1973 και πήγα σχολείο στις δεκαετίες 1980 -1990). Εξ αρχής αισθάνθηκα ότι πρόκειται για μια ιστορική περίοδο κατά την οποία κεκτημένα εκατονταετιών κατέρρεαν κάτω από την πίεση της παγκοσμιοποίησης, των γεγονότων της 11ης Σεπτεμβρίου και άλλων παραγόντων.

Από το 2000 και μετά, στο Ηνωμένο Βασίλειο ψηφίστηκε μια σειρά νόμων προκειμένου να αντιμετωπιστεί το φαινόμενο της τρομοκρατίας. Οι νόμοι αυτοί κατά κοινή ομολογία άλλαξαν κλίμα και δημοκρατικές παραδόσεις εκατοντάδων ετών. Το 2001 ψηφίστηκε νόμος που κατέστησε ποινικά κολάσιμη πράξη την κατοχή κειμένων που μπορεί να φανούν χρήσιμα σε πιθανές μελλοντικές τρομοκρατικές ενέργειες. Το 2006 ψηφίστηκε νόμος που θεσμοθέτησε ως αδίκημα την κατοχή και διακίνηση κειμένων που δοξάζουν εσκεμμένα ή μη την τρομοκρατία. Έκτοτε ένας μεγάλος αριθμός ατόμων, εκ των οποίων και ένας Έλληνας, έχουν βρεθεί στο εδώλιο κατηγορούμενοι για τέτοια κείμενα.

Το ενδεχόμενο να φυλακιστεί κανείς για ιδέες ή βιβλία όσο ακραία και αν είναι αυτά μου φάνηκε συγκλονιστικό (ήδη σήμερα δεν φαντάζει πλέον τόσο περίεργο, ενώ είναι σχεδόν βέβαιο ότι τέτοια ζητήματα θα συζητηθούν στην Ελλάδα εκτεταμένα στο κοντινό μέλλον). Αμέσως θεώρησα εξαιρετικά ενδιαφέρον το να καταγράψω και να αποτυπώσω την περίοδο αυτή ως κομμάτι τις δουλειάς μου. Για τον λόγο αυτό παρακολούθησα τις νομικές υποθέσεις, δημιούργησα ένα εκτεταμένο αρχείο με αυτές και εντόπισα τα κείμενα για τα οποία άνθρωποι δικάστηκαν και καταδικάστηκαν. Τα κείμενα αυτά στην πλειοψηφία τους είναι διαθέσιμα στο Internet. Συνειδητοποιώντας ότι είναι δυνατό να συλλέξω τα περισσότερα από αυτά άρχισα να επεξεργάζομαι την ιδέα να τα εκθέσω ως τεκμήρια της εποχής που ζούμε και των εξελίξεων σε θέματα πολιτικών δικαιωμάτων.

Το προφανές πρόβλημα σε μια τέτοια απόπειρα ήταν και είναι ότι συλλέγοντας τα κείμενα αυτά είναι δυνατό να βρεθεί κανείς εύκολα στην θέση του κατηγορουμένου. Για τον λόγω αυτό από την πρώτη στιγμή ακολούθησα την οδό της μέγιστης δυνατής διαφάνειας. Με εκτενείς επιστολές γνωστοποίησα τη δουλειά μου στις διωκτικές και δικαστικές αρχές. Στην συνέχεια άρχισα να πλέκω ένα δίκτυο υποστήριξης το οποίο θα έδινε βάρος στο project ώστε να καταστεί εφικτό. Για το λόγο αυτό ήρθα σε επαφή με οργανώσεις υπέρ των πολιτικών δικαιωμάτων, διακεκριμένους δικηγόρους πολιτικούς και δικαστικούς. Η ανταπόκριση τους ήταν άμεση και σημαντική για την εξέλιξη του έργου.

Στην προσπάθεια μου να παρουσιάσω τα “παράνομα” αυτά κείμενα στη Βρετανία του εικοστού πρώτου αιώνα συνειδητοποίησα ότι είναι πολύ πιο πιθανό να πετύχω το στόχο μου και να αποφύγω προβλήματα αν τα παρουσίαζα όσο το δυνατό σφαιρικά, αποστασιοποιημένα και έξω από το πλαίσιο μέσα στο οποίο γράφτηκαν, πάντα όμως με σεβασμό, αίσθηση ποιότητας και ευθύνης. Η βασική σκέψη ήταν να ανιχνεύσω την πιθανότητα να εκθέσω τα κείμενα αυτά αυξάνοντας την αξία τους (για την κοινωνία της Βρετανίας) από όργανα προπαγάνδας υπέρ της πολιτικής βίας σε έργα τέχνης και αποτέλεσμα συστηματικής έρευνας. Για το λόγω αυτό αποφάσισα να τα παρουσιάσω μέσα σε μια γκαλερί, σε απόλυτα ελεγχόμενες συνθήκες. Τα κείμενα ήταν όλα ομοιόμορφα με σταθερό μέγεθος (Α4), εξαιρετικής ποιότητας χαρτί, κατάλευκα, χειροποίητα. και πανόδετα. Θεώρησα ακόμη σκόπιμο να συνοδέψω τα κείμενα αυτά και με άλλα αντίστοιχου περιεχομένου από διαφορετικές εποχές και ιδεολογίες. Έτσι, τα αρχικά κείμενα τα οποία ήταν στην συντριπτική τους πλειοψηφία ισλαμικά, συνοδεύονται με αντίστοιχα χριστιανικά, σιωνιστικά, ακροαριστερά, ακροδεξιά , έγγραφα της CIA και των βρετανικών μυστικών υπηρεσιών, του IRA και άλλα. Τα βιβλία τοποθετήθηκαν πάνω σε λευκά, ειδικά σχεδιασμένα για την περίσταση, τραπέζια.

Στους τοίχους της γκαλερί αναρτήθηκε μια σειρά έργων που είχαν ως αφορμή το παράδοξο της “πολιτικής” τέχνης, της αξίας και της αισθητικής, στα όρια του νόμου, σε μια εμπορική γκαλερί. Πρόκειται για μια σειρά από τελάρα (90cm x 60cm με βάθος 5cm) με σκληρή πρόσθια επιφάνεια τα οποία έχουν καλυφθεί με εξαιρετικής ποιότητας λινό μουσαμά. Τα τελάρα αυτά προετοιμάστηκαν σχολαστικά με παραδοσιακές τεχνικές ώστε μέρος της πρόσθιας επιφανείας να έχει την εξαιρετικά λαμπερή και πλούσια επιφάνεια του gesso. Μέρος της περιφέρειας του τελάρου έχει αφεθεί ακάλυπτο αναδεικνύοντας τα υλικά και το λινό. Πάνω στην προετοιμασμένη επιφάνεια έχουν μεταφερθεί εικόνες και κείμενα από μια σειρά απόρρητων εγγράφων της βρετανικής κυβέρνησης που έχουν διαρρεύσει στο διαδίκτυο (ας σημειωθεί ότι αυτό έγινε αρκετά χρόνια πριν το Wikileaks πάρει την δημοσιότητα που έχει σήμερα). Τα κείμενα αυτά, τα οποία είναι παράνομο να εκτίθενται δημόσια στο Ηνωμένο Βασίλειο, καλύφθηκαν με τα γράμματα που αντάλλαξα προκειμένου να εκθέσω τα έγγραφα αυτά (ζήτησα και πήρα άδεια από την επιτροπή που συμβουλεύει τα ΜΜΕ σε θέματα εθνικής ασφαλείας, ονόματι Press and Broadcast advisory committee “DA notice”). Έτσι δημιουργήθηκε ένα παλίμψηστο που κρύβει και αποκαλύπτει ταυτόχρονα την ιστορία και τη πορεία του έργου. Αξίζει, πιστεύω, να σημειωθεί ότι ήταν η πρώτη φορά που παρουσιάζονταν δημόσια αρκετά από τα κείμενα και η διαρροή τους στο διαδίκτυο ακόμη δεν έχει καλυφθεί από τα ΜΜΕ της Βρετανίας.

Κάποια από τα κείμενα που συνέλεξα ήταν απολύτως αδύνατο να εκτεθούν ανοικτά στο κοινό στη Βρετανία. Τα κείμενα αυτά στερεώθηκαν με ατσάλινα πλαίσια στους τοίχους της γκαλερί ώστε να μην είναι δυνατό να διαβαστούν ή να μετακινηθούν. Από τη στιγμή που τα κείμενα αυτά δεν είναι δυνατό να υπάρξουν εκτός της γκαλερί και των συγκεκριμένων συνθηκών που δημιουργήθηκαν για την έκθεση τους, ανά εβδομάδα καταστρεφόταν ένα από αυτά και οι στάχτες του εκτίθενται σε βάζα του “Veronese” που ζήτησα να κατασκευαστούν για την περίπτωση στο Mουράνο της Βενετίας. Ας υπενθυμίσω ότι ο Veronese το 1573  είχε κατηγορηθεί και δικαστεί από την Ιερά Εξέταση για βλασφημία. Κατά την απολογία του δήλωσε ότι οι ζωγράφοι, κάποιες φορές αξιώνουν ελευθερίες όπως οι τρελοί και οι ποιητές.

Συνολικά ο τρόπος που παρουσιάζονται τα κείμενα έρχεται σε απόλυτη αντίθεση με τους συνήθεις τρόπους που παρουσιάζονται και διαβάζονται. Δεν πρόκειται για τη περίπτωση κατά την οποία κάποιος νεαρός Μουσουλμάνος τα διαβάζει μόνος, μπροστά στην οθόνη του υπολογιστή του με τον φόβο της σύλληψης. Ομοίως δεν είναι η περίπτωση όπου τα κείμενα προωθούνται με πίεση, μέσα σε κλειστές ομάδες και σέκτες ή διαπομπεύονται σε τηλεοπτικές εκπομπές από πληρωμένους απολογητές της εξωτερικής πολιτικής τις Βρετανίας. Στο χώρο της γκαλερί, με νηφαλιότητα και σεβασμό ο θεατής καλείται να τοποθετηθεί απέναντι στα κείμενα, να αναλογιστεί τις συνθήκες που γράφτηκαν, τη σημερινή συγκυρία και το μέλλον.

Σε γενικές γραμμές παραδοσιακοί τρόποι εικαστικής έκφρασης, αισθητικών και ηθικών αξιολογήσεων, σε συνδυασμό με αναφορές στην ιστορία της τέχνης χρησιμοποιούνται όχι ως αυταξία, αλλά ως μέσο προκειμένου να δούμε και να συνειδητοποιήσουμε αυτά που μέχρι τώρα είναι αδύνατο (ιδιαίτερα στη Βρετανία) κάτω από την συντριπτική πίεση του πολέμου, τις βίας, της τρομοκρατίας, και της πόλωσης που άλλαξαν τη ζωή μας στις αρχές του εικοστού πρώτου αιώνα. Όπως αναφέρει ο Jacques Rancière, ένας από τους ρόλους της τέχνης είναι να ανιχνεύει τι μπορεί να ειδωθεί, να λεχθεί και να γίνει αντιληπτό στην παρούσα συγκυρία. Με το συγκεκριμένο project η τέχνη και οι αξίες της χρησιμοποιούνται ως μοχλός προκειμένου να ερευνηθεί η συγκυρία. Πιθανώς αυτό να βοηθήσει στο να ανοίξει ο δρόμος για τη διεκδίκηση κάποιων από όσα χάθηκαν μέσα σε μια δεκαετία πολέμων, βίας, πόλωσης και τρομοκρατίας.

Το επόμενο βήμα είναι να δημιουργήσω μια εκτεταμένη συλλογή απαγορευμένων κειμένων που θα εκτίθεται από χώρα σε χώρα. Το γεγονός ότι το project έχει ήδη εκτεθεί στη Βρετανία θα βοηθήσει ώστε να καταστεί δύσκολο στις διωκτικές αρχές άλλων χωρών να το αρνηθούν ως έργο τέχνης και να μειώσουν τη σημασία του. Στην τελική του μορφή το project φιλοδοξεί να αποτελέσει μια κινητή βιβλιοθήκη που θα περιέχει τα βιβλία που απαγορεύονται από χώρες που έχουν ανάλογη νομοθεσία. Η βιβλιοθήκη αυτή θα ταξιδεύει στις χώρες που απαγορεύουν βιβλία, ως έργο τέχνης με σκοπό την έναρξη διαλόγου πάνω στη λογοκρισία και την κατάσταση στην κάθε χώρα. ‘Οπως δήλωσα σε συνέντευξή μου στην εφημερίδα Guardian  με το έργο αυτό φιλοδοξώ να σκιαγραφήσω τους δαίμονες και τους φόβους των κοινωνιών και των χωρών εκείνων που ποινικοποιούν τη σκέψη και τον γραπτό και μη λόγο.

Gift10VynerSt.005 (1)

Η μόνη αξία, Κ. Καστοριάδης

[….]
Δηλ.αυτή τη στιγμή ζούμε σε μια κοινωνία μες στην οποία ο καθένας προσπαθεί να φάει όσον το δυνατόν περισσότερο -με την γενικότατη έννοια του όρου- είτε καπιταλιστής είναι,είτε απλώς μισθωτός ‘ να μου αγοράσει ένα καλύτερο αυτοκίνητο ή κ.τ.λ.,να πάει διακοπές αν θέλει,και αδιαφορεί για όλα τα άλλα.
Η μόνη αξία που υπάρχει,είναι η ανάπτυξη της παραγωγής και της οικονομίας.
Αυτή η αφηρημένη φράση,συγκεκριμένα μεταφράζεται :
κάντε ο καθένας όσο μπορείτε περισσότερα λεφτά,αρκεί να μην παραβιάζετε,δήθεν,τους νόμους…
Εντάξει…κάντε όσο το δυνατόν περισσότερο λεφτά,αρκεί να μην παραβιάζετε τους νόμους..
Όχι διότι η μη παραβίαση των νόμων είναι ηθικό πρόσταγμα,αλλά διότι υπάρχουνε οι νόμοι.
– Ε,κι αν μπορώ να τους παραβιάσω και να κάνω λεφτά ;
– Εντάξει,αν τους παραβιάσεις θα σε βάλουνε φυλακή.
– Ε,και ποιος θα με βάλει φυλακή ;
– Ο δικαστής
– Μα ο δικαστής κι ο ίδιος θέλει να κάνει λεφτά.
– Ναι,υπάρχει ο Άρειο Πάγος.
– Και γιατί οι Αρειοπαγίτες δεν θέλουν να κάνουν λεφτά,γιατί οι χωροφύλακες δεν θέλουν να κάνουν λεφτά,γιατί δεν μπορώ να διαφθείρω τον καθένα δηλ.; εν ονόματι τοίνος;
Γιατί οι άνθρωποι οι οποίοι εργάζονται ,ας πούμε,πρέπει να εργάζονται ευσυνείδητα;
– Διότι αν δεν εργάζονται ευσυνείδητα ,θα τους διώξουμε.
– Εντάξει.

Δηλαδή ο μόνος φραγμός,στο να προσπαθεί να κάνει ο καθένας ,ό,τι του κατεβαίνει,κι ό,τι θέλει και να πλουτίζει όσο το δυνατόν περισσότερο,είναι η απειλή της ποινικής κύρωσης.

Συνεπώς αυτό που θέλω να πω-για να μαζέψουμε λίγο την κουβέντα- ,ο καπιταλισμός αναπτύχθηκε και μπόρεσε να κάνει αυτά τα οποία έκανε(βάσει πολλών στοιχείων),αλλά ένα απ’ αυτά τα στοιχεία,μια απ’αυτές τις προυποθέσεις-δύο μάλλον-ήταν :
1ον. ότι υπήρχαν φυσικά αποθέματα τεράστια,όχι με την έννοια ότι επειδή υπήρχαν μεταλλεία στο Λαύριο,απλώς επειδή υπήρχε οξυγόνο στην ατμόσφαιρα,έτσι.
δηλ.υπήρχαν αποθέματα τα οποία δημιουργήθηκαν πάνω στην ύλη, μέσα σε 4δισεκατομμιύρια χρόνια βιολογικής εξέλιξης.
Τα 90% της ανάπτυξης των παραγωγικών δυνάμεων,…,
έθετε ως προϋπόθεση ότι μέσα σε 100 χρόνια φάγαμε το 1/3 ; το 1/4 ;το 1/2;δεν ξέρω …, από τα εκμεταλλευσιμα αυτά φυσικά πράματα
η 2η προϋπόθεση του καπιταλισμού,ήτανε ότι οι προηγούμενες κοινωνίες ,είχαν δημιουργήσει ανθρωπολογικούς τύπους, τύπους ανθρώπων , με ψυχικά κίνητρα ,με αξίες κ.τ.λ. ,οι οποίες επέτρεψαν στο σύστημα να λειτουργεί.
Τέτοιοι τύποι ήτανε παραδείγματος χάριν ο εργάτης,ο οποίος είναι ευσυνείδητος εργάτης και ο οποίος όταν ,ξέρω ‘γω, σου επισκευάζει το αυτοκίνητο σκέφτεται ότι αν δεν το επισκευάσει σωστά,εσύ μπορεί να σκοτωθείς στο δρόμο,ή όταν το κατασκευάζει …,το ίδιο για τον δικαστή (που λέγαμε) ,το ίδιο για τον εκπαιδευτικό,το ίδιο για τον δημόσιο υπάλληλο,το ίδιο ακόμα για τον επιχειρηματία.
Ε,αυτοί οι τύποι είναι κατάλοιπα ή κληρονομιές προηγουμένων κοινωνιών ,δεν τους δημιουργεί το σημερινό σύστημα κι ολοένα και περισσότερο εξαφανίζονται……………..

[…]
απομαγνητοφώνηση από 

Από τις Παραγκουπόλεις στον Πύργο του Άιφελ: για την «αξία» στην τέχνη

Θεόδωρος Ρακόπουλος

Διαδραματίζεται, αυτόν τον καιρό, στην Αθήνα, η 4η Biennale. Ανάμεσα σε άλλα, εξάλλου, στις 12 Οκτώβρη, διοργανώνεται κι ένα workshop για την έννοια της «Αξίας».  Δεν είμαι κριτικός τέχνης, κι οι αναφορές που ακολουθούν διατηρούν μια αυστηρά προσωπικού χαρακτήρα καταλογογράφηση και δεν αξιώνουν καμία από τις (συχνά κανονιστικού χαρακτήρα) προθέσεις των κειμένων όσων επαγγέλλονται την εικαστική κριτική, παρουσίαση, διακίνηση και εμπορία. Θα προσπαθήσω μόνο, ακροθιγώς, να προσεγγίσω ένα περιστατικό που αφήνει πολλαπλές -κι αντικρουόμενες αναγνώσεις και αξιολογήσεις- για ένα έργο τέχνης, και για το έργο τέχνης.

 Στο κείμενο που ακολουθεί, θα άξιζε, ίσως, μια αδρομερής αναφορά στην «σκηνή» της χώρας, καίτοι έχω έρθει σε επαφή μαζί της σε ελάχιστο βαθμό. Θα προτιμήσω πάντως να θέσω επί τάπητος ένα ζήτημα που εξωκοίλει από την νοτιοαφρικανική πραγματικότητα και μπορεί να αποτελέσει ένα ζήτημα που να μας φέρει ενώπιον της «αξίας» της τέχνης στο ευρωπαϊκό συγκείμενο. Προεξοφλώ πως η πρόθεση του κειμένου είναι όχι η αντίστιξη διαφορετικών «παραδόσεων» ή «regimes of value» με την έννοια που προσδίδει ο Appadurai στο θέμα (ιδιαίτατα επιδραστική στους κύκλους της καλλιτεχνικής κριτικής) όσο ακριβώς η συζήτηση της συγκρουσιακής επαλληλίας των εκκλήσεων για προσδιορισμό της «αξίας» του έργου τέχνης ταυτόχρονα στα αλληλοεπιδρώντα regimes of value της Νότιας Αφρικής των παραγκουπόλεων και της Γαλλίας των Chants Elysees.

Η χώρα έχει πολλές κι άγριες πρωτιές, που της διασφαλίζουν μια διόλου ζηλευτή, πάντως πρωτότυπη -όσο και αποτροπιακή- θέση ανάμεσα στις μεγάλες οικονομίες του κόσμου: η χώρα με τους περισσότερους ασθενείς HIV/AIDS στον κόσμο, η χώρα με τον υψηλότερο δείκτη εγκληματικότητας, βίαιου εγκλήματος και δη βιασμών στον κόσμο, η χώρα με ίσως τον υψηλότερο δείκτη κοινωνικής ανισότητας στον κόσμο, η χώρα –ακόμη και σε συμβολικό επίπεδο- όπου η Φύση (η wildlife, η «άγρια ζωή») μπορεί να διαλύσει το ανθρώπινο υποκείμενο κάτω από το βάρος οπλών ή νυχιών.

Η Νότια Αφρική έχει μία από τις πολύ ζωντανές, και πολιτικοποιημένες σκηνές τέχνης στην συγχρονία. Οι Νοτιοαφρικανοί εικαστικοί δημιουργοί συχνά κάνουν έκκληση –με έργα που απλώνονται σε μια γκάμα υλικών– σε ταυτοτικά ζητήματα, όπου το συλλογικό και οι διχαστικές ροπές εντός του (τόσο έντονες, σε μια χώρα που έγινε δημοκρατία μόλις το 1994, μετά από μισό αιώνα απάρτχαϊντ και 150 χρόνια αντεγκλήσεων ανάμεσα σε λίγο πολύ όλες τις κοινότητές της). Η βαθιά ιστορική υλακή της φυλετικής διάκρισης σήμερα διερευνάται πολλαπλά: αλλά σε μια αχανή χώρα με 11 επίσημες γλώσσες και ηγετικό ρόλο στην δεύτερη πιο μεγάλη ήπειρο του κόσμου, είναι εύλογο οι εικαστικές ατραποί να περιπλέκονται με μια σωρεία άλλων ζητημάτων. Σαν τις ανισόπεδες λεωφόρους πάνω από το  αποκαλυπτικό τοπίο της περιφέρειας του Γιοχάνεσμπουργκ, την οποία λυμαίνονται ορυχεία χρυσού και πλατίνας (80% της παγκόσμιας εξόρυξης του πολύτιμου υλικού), με τα ανοιχτά σπλάχνα της γής ορθά στην επιφάνειά της, έτσι και οι εικαστικές αυτές ροπές συχνά δεν συναντώνται ποτέ: διαθλώνται στα σημεία του αστικοποιημένου αφρικανικού τοπίου και ίσως στον ορίζοντα, η παραλληλία τους φαίνεται (συχνά ως οπτασία) να συγκλίνει. Οι διερευνήσεις του σώματος και της σωματικότητας, της υγείας, και της ενσώματης κι έμφυλης διάστασης του ιστορικού εγώ είναι μία τέτοια δεσμίδα παράλληλων, επάλληλων και οριζοντιακά συγκλίνοντων γραμμών, ροών και ροπών.

Αυτές η αχτίδα διερεύνησης της σωματικότητας διαθλάται, νομίζω, μέσα από το πρίσμα της Αλλαγής σε μια ίριδα ζητημάτων (ας μην ξεχνάμε πως η Νότια Αφρική είναι το αποκαλούμενο «rainbow nation»: το έθνος-ουράνιο τόξο) από την οποία θα μπορούσα, για την οικονομία αυτού του άρθρου, να απομονώσω έναν χρωματισμό: πρόκειται για την σωματικότητα όπου η παρουσία του καλλιτέχνη έχει το αποτύπωμα και την σημασιολογία του υποκειμένου, του αντικειμένου, και τελικά του αποκειμένου.

Θα αναφερθώ εδώ, ακροθιγώς, την περίπτωση ενός έργου που έφερε το νοτιοαφρικανοικό γκροτέσκο στην καρδιά του Ευρωπαϊκού καλλιτεχνικού ενδιαφέροντος (αλλά και της προσοχής των γαλλικών μέσων ενημέρωσης εν γένει). Στήβεν Κοέν. Νοτιοαφρικανός Εβραίος περφόρμερ, πασίγνωστος στην πατρίδα του. Συνελήφθη βίαια στο Παρίσι για προσβολή της δημοσίας αιδούς πριν λίγες μέρες. Θα δικαστεί – κι αν καταδικαστεί, θα προτιμήσει να φυλακιστεί παρά να πληρώσει το δεινό πρόστιμο.


Το έργο που παρουσίασε -και που οδήγησε στην σύλληψή του, στη διάρκεια της εκτέλεσή του- ήταν η κινούμενη, κυβοργική queer μορφή του, με έναν ζωντανό και περιπατητή κόκκορα δεμένο με λουρί στο πέος του. Τον πετεινό ο ίδιος αποκαλεί Frank Gallus Gallus. Περιττό να σημειώσω πως ένα πετεινάρι είναι το σύμβολο της Γαλλικής Δημοκρατίας, και πως τόσο το frank όσο και το gallus (λατ., κοκκόρι) παραπέμπουν ετυμολογικά στην φραγκία/γαλλία – τη χώρα του Διαφωτισμού.

Τώρα. Δεν είμαι φίλος της περφόρμανς αρτ (επιτελεστικής τέχνης, ανθρωπολογιστί). Την βαριέμαι γενικά (με αποτέλεσμα να μαλώνω με φίλους). Αλλά. Υπάρχουν κι όρια στην ανοησία της κρατικής καταστολής. Και χίλιες φορές περφόρμανς κι ας βαριέμαι παρά εκκλήσεις στον ετεροκανονικό Διαφωτισμό που σκοτώνουν την δημιουργικότητα – και τους δημιουργούς. Και πράγματι, όπως δήλωσε ο Κοέν, “η Γαλλία είναι καλό μέρος για τις τέχνες. Αλλά όχι αυτόν τον αιώνα”.

Εξηγούμαι όσον αφορά το βιογραφικό του Κοέν: ανέφερα πως είναι ΝοτιοΑφρικανός και Εβραίος (να προσθέσω, κι ομοφυλόφιλος) διότι πρώτον έχει κάνει περφόρμανς στις παραγκουπόλεις του Γιοχάνεσμπουργκ όπου θα μπορούσε ο ντόπιος πληθυσμός να τον προπηλακίσει για τις τρέλες του και δεύτερον έχει μια εμμονή με την εβραϊκή ταυτότητα (τατουάζ αστέρι του Δαβίδ στο κρανίο του, κτλ). Θα μου πει κανείς, και τι σημασία έχουν αυτά. Μα η επιτελεστική τέχνη είναι ενσωματωμένη γνώση, και συμβολική/κοινωνική εμπειρία που φέρει το σώμα στην διάρκεια της επιτέλεσης: ο καλλιτέχνης είναι το έργο. Κι εδώ, μου φαίνεται ενδιαφέρον να υπάρχει ανοχή προς το αποκειμενικά διαφορετικό στα townships και να μην υπάρχει στο κέντρο του Παρισιού. Η φιγούρα του Κοέν δεξιώθηκε ως αποκείμενη στο παρισινό τοπίο, αλλά εγκολπώθηκε στο επιφανειακά γκροτέσκα, αλλά ίσως βαθύτερα αρμονικότερο, τοπίο της πατρίδας του.

Αλλά αυτό δεν λέει πολλά για την αξία της τέχνης stricto sensu, όσα λέει για την πρόσληψή της σε διαφορετικές ηθικοαισθητικές τάξεις. Η αισθητική τάξη δεν είναι οικουμενική – κι αυτό που στην εντόπια υποκειμενικότητα μπορεί να φαίνεται ανυπόφορο, στον γείτονα, μια θάλασσα πιο πέρα μπορεί να φαίνεται υπέροχο.

Βέβαια, η αξία της τέχνης είναι αναπόσπαστα δεμένη με την κοινωνική και ιστορική της πρόσληψη και δεν μπορεί να φυσικοποιείται σε μιαν αόριστη στρατόσφαιρα αναφοράς. Δεν υπάρχει, λοιπόν, αξία στο καλλιτέχνημα που να είναι ‘ουσιοκρατικής’ φύσης.

Η τέχνη βέβαια  είναι -και- ο τρόπος που δεξιώνεται το καλλιτέχνημα ο “κόσμος”. Το θέμα είναι, πως υπάρχουν πολλοί κόσμοι, και κάποιοι είναι λιγότερο ανεκτικοί από άλλους (βλ. θεσμική Γαλλία, εν προκειμένω).

πηγή εικόνας: http://www.timeslive.co.za/thetimes/2013/09/13/cohen-crows-in-paris

 

Η αξία ως θεωρία: Special Issue, HAU Journal of Ethnographic Theory

Vol 3, No 1 (2013): http://www.haujournal.org/index.php/hau/issue/view/6/showToc                                                            Vol 3, No 2 (2013): http://www.haujournal.org/index.php/hau/issue/current

Η έκδοση αυτή περιλαμβάνει μία συλλογή από άρθρα σχετικά με το ζήτημα της ανθρωπολογίας της αξίας. Είναι χρήσιμη και εφικτή η διατύπωση μίας ανθρωπολογικής θεωρίας της αξίας; Στην εισαγωγή του τεύχους επιχειρείται ένας διάλογος ανάμεσα στις αντιτιθέμενες απόψεις, της δυνατότητας μιας καίριας συμβολής της ανθρωπολογίας στην κοινωνική θεωρία της αξίας από τη μία, και της παραγωγής μίας ανθρωπολογικής αντι-θεωρίας της αξίας από την άλλη. Σημείο που οι απόψεις αυτές συγκλίνουν αποτελεί η σημασία μίας διερεύνησης του δυναμικού της αξίας ως θεωρίας.

HAU Journal 3.1, 2013HAU Journal 3.2, 2013

Από τον επίλογο της εισαγωγής:

Iteanu’s case raises the question: Are such different worldviews incompatible, and
thus do they reflect, as Weber argues, an “eternal struggle of gods” to be fought out
in the political sphere (quoted in Behnegar 2003: 127)? What Iteanu shows is how
a Dumontian analysis of the French value system can help us clarify what kind of
value conflict is actually at stake, the specifics of which are characteristic of the
French situation; this sheds light on the ideological basis of the perceived value
incompatibilities. Further comparison with other Western societies, then, will
provide the foundation for a wider perspective on how the values of freedom and
equality, potentially at least, can encompass the expression of religious choice. In
this way, the comparative analysis of value systems becomes a form of ideology
critique that can feed back, quite relevantly, into political debates. Dumont thus
defended a non-relativist stance on the study of ideologies. In principle, different
value systems are comparable and translatable into each other, and their
comparative analysis reveals their internal structures of hierarchical
encompassment.

The detailed analyses of modern exchange practices by Tsing, Foster, Ortiz,
and Dalsgaard show us how, in practice, the market is not fully commoditized: free
market exchange is a value rather than a fully realized practice. But they also make
us realize how the expansion of the market can lead to a growing dominance of
economic values and to the gradual obviation of alternative values with serious
political implications. Accordingly, we can see a monist tendency in modern
Western ideology (see Robbins in this issue), driven by the practical and
ideological success of a system that seeks to make as many things as possible
comparable against a single standard of equivalence. Exchange-value drives the
expansion of the values of economic ideology. Against this background, the
relevance of the comparative study of values stands out splendidly.

All questions of value are also questions of morality and ethics. In this sense,
looking at value as theory cannot avoid questions of value as morality. Although
the market and its agents, as Ortiz shows, try to keep financial value creation
outside the sphere of ethical consideration, they, too, are forced to make some
critical ethical judgments in times of financial crises. Willerslev shows how the
story of Abraham’s near-sacrifice of Isaac, which provides the very foundation of
the Judeo-Christian understanding of faith in God, carries with it a shadow value of
trickery, which allows us to reinterpret the canonical story in quite opposite terms.
These points and many others in the papers reveal the relevance of the
anthropology of value for considering moral issues.

πηγή: http://www.haujournal.org/index.php/hau/article/view/264/336